Yanğın siqnalizasiyasının quraşdırılması: SP 484 normaları, detektorların yerləşdirilməsi, şleyf və ünvanlı xətt sxemləri
Quraşdırıcı üçün yaddaş: detektorları harada və necə qoymaq, neçəsi lazımdır, obyekti zonalara necə bölmək, analoq şleyfi və ünvanlı halqa xəttini necə yığmaq, hansı kabeli götürmək və sistemi necə təhvil vermək. Rəqəmlər — SP 484.1311500.2020 üzrə (1 nömrəli dəyişikliklə, 01.09.2025-dən qüvvədədir).
Normalar və terminlər
Azərbaycandakı obyektlərdə yanğın siqnalizasiyası sistemləri çox vaxt Rusiya qaydalar toplusuna görə layihələndirilir və quraşdırılır: SP 484.1311500.2020 (yanğın siqnalizasiyası və avtomatlaşdırma) və SP 486.1311500.2020 (hansı binalar və otaqlar sistemlərlə təchiz olunur). Kabel xətləri və elektrik qidası — SP 6.13130 üzrə. Obyektə son tələblər — layihədə və Azərbaycan Respublikasının FHN-də.
| PPKP (cihaz) | qəbuledici-nəzarət yanğın cihazı — sistemin «beyni» |
| Detektor / ƏXV | yanğın detektoru / əl ilə yanğın xəbərvericisi (düymə) |
| ZKSPS (zona) | yanğın siqnalizasiyasının nəzarət zonası — cihazın ayrıca «Yanğın» siqnalı yaratdığı sahə |
| Şleyf | analoq sistemin sonluq elementi olan ikinaqilli xətti |
| Alqoritm A | bir detektorun işə düşməsi ilə «Yanğın» qərarı |
| Alqoritm B | təkrar sorğudan sonra həmin detektorun yenidən işə düşməsi və ya eyni zonada ikincisinin — 60 s ərzində |
| Alqoritm C | iki avtomatik detektorun işə düşməsi; siqnal yanğınsöndürməni idarə edirsə, lazımdır |
Nöqtəvi detektorların yerləşdirilməsi
2021-ci ildən «bir detektora düşən sahə» hesablanmır: qorunan otağın hər nöqtəsi detektordan R radiusundan uzaqda olmamalıdır (yuxarıdan görünüş).
| Parametr | Tüstü, nöqtəvi | İstilik, nöqtəvi | SP 484 bəndi |
|---|---|---|---|
| Nəzarət radiusu R | ≤ 6,4 m | ≤ 3,5 m | 6.6.15, 6.6.16 |
| Otağın hündürlüyü | 12 m-ə qədər | 9 m-ə qədər | 6.6.15, 6.6.16 |
| Tavandan həssas elementə qədər | 25…600 mm | 25…150 mm | 6.6.12 |
| Divardan (tavanda) | ≥ 0,5 m | ≥ 0,5 m | 6.6.9, 6.6.36 |
| Sorucu ventilyasiyadan | ≥ 1 m | ≥ 1 m | 6.6.32 |
| Maili tavan | R + hər dərəcəyə 1 %, +25 %-ə qədər | eyni | 6.6.35 |
| Asma tavanın arxasında / döşəmə altında, hündürlük < 1,7 m | R × 1,5 | R × 1,5 | 6.6.41 |
- Asma tavan. Perforasiyalı tavanın üstündə detektorları yalnız perforasiya sahənin ≥ 40 %-i, deşiklər > 10 mm, lövhənin qalınlığı deşiyin ≤ 3 ölçüsü olduqda qoymaq olar (b. 6.6.7). Asma tavanın arxası və döşəmə altı — ayrıca zonadır (b. 6.3.3).
- Rəflər və avadanlıq, yuxarısı tavana 0,6 m-dən yaxın olanlar, otağı arakəsmə kimi bölür (b. 6.6.40).
- Qutular və meydançalar 2 m-dən enli (istilik üçün — 1 m), tavandan 0,4 m-dən aşağıda asılanlar — altında öz detektorları lazımdır (b. 6.6.39).
- Giriş. 6 m-dən yüksəkdə və asma tavanların arxasında xidmət üçün giriş lazımdır (b. 6.6.14).
Neçə detektor qoymaq lazımdır
- Alqoritm A və B: hər nöqtəyə iki ünvansız və ya bir ünvanlı detektor nəzarət edir (b. 6.6.1).
- Alqoritm C (siqnal yanğınsöndürməni işə salır): hər nöqtəyə ən azı iki avtomatik detektor (b. 6.6.2).
- Kombinə edilmiş və ya multikriteriyalı detektor bir sayılır (b. 6.6.31). Normanın tələb etdiyindən çox detektor qoymaq olar (b. 6.6.4).
Əl ilə yanğın xəbərvericiləri (düymələr)
- Təxliyə yollarında, binadan çıxışlarda, vestibüllərdə və hollarda qoyulur; pilləkən qəfəslərində — yalnız siqnalı sistemləri idarə edirsə (b. 6.6.27).
- Gizli quraşdırmada korpus divardan ən azı 15 mm çıxmalıdır.
- Vandalizm mümkün olan yerdə — B sinifli və ya şəffaf açılan qapaqlı xəbərverici (b. 6.5.4).
- Əl ilə xəbərvericilər ZKSPS-ə daxil deyil: onların siqnalı özü-özlüyündə «Yanğın»dır (b. 6.3.6, 6.4.1).
Nəzarət zonaları (ZKSPS)
- Bir zona — 2000 m²-dən çox deyil və bir mərtəbədə 5 qonşu təcrid olunmuş otaqdan çox deyil; ümumi dəhlizə çıxışı olan otaqlar — qapılar bir-birindən 10 m-dən uzaq deyil (cəmi 50 m-ə qədər), ümumi sahə 500 m²-ə qədər (b. 6.3.4).
- Ayrıca zonalar — mənzillər, pilləkən qəfəsləri, lift və kabel şaxtaları, asma tavanın arxası və döşəmə altı (b. 6.3.3). Bir mənzilin və ya otel nömrəsinin bütün otaqlarını bir zonada birləşdirmək olar.
- Bir nasazlıq (qırılma, qısaqapanma, qidanın kəsilməsi) 24-dən çox avtomatik detektoru və birdən çox əl ilə xəbərvericini söndürməməli, birdən çox zonaya toxunmamalıdır (b. 6.3.5).
- Bir cihaz — 512-dən çox detektor və 12 000 m²-dən çox deyil (b. 6.1.5).
Analoq sistem: şleyf
- Sonluq elementi — şleyfin son bazasında və ya yanındakı qutuda, cihazda yox: əks halda cihaz qırılmanı görməz.
- Bir zonada ünvansız detektorlar — hər nöqtəyə ən azı iki (alqoritm A, B): şleyf elə yığılır ki, cihaz bir və iki detektorun işə düşməsini fərqləndirsin (istehsalçının sxeminə görə).
- İkinaqilli tüstü detektorları şleyfdən qidalanır: şleyfdə detektorların sayı cərəyanla məhduddur — cihazın və detektorların pasportuna baxın.
- Müxtəlif zonalardırsa, müxtəlif otaqların detektorlarını bir şleyfdə qarışdırmayın.
Ünvanlı sistem: halqa xətti
- Xətt halqa şəklində yığılır: cihazın çıxışından bütün qurğulardan keçib girişə qayıdır. Qırılma heç bir detektoru söndürmür.
- Ünvanlar quraşdırmadan əvvəl verilir (proqramlaşdırıcı ilə və ya cihazda) və nömrə bazaya və icra sxeminə yazılır.
- Xəttin uzunluğu və qurğuların sayı — cihazın pasportuna görə; xətdən qidalanan modulların və xəbərdarlıq qurğularının cərəyanını nəzərə alın.
- Halqadan izolyatorsuz şaxələnmə etməyin — şaxədəki qısaqapanma bütün halqanı söndürəcək.
Simsiz sistem
- Quraşdırmadan əvvəl hər detektorun yerində siqnalın səviyyəsini yoxlayın (tətbiqdə test), ehtiyat — həddə yox.
- Beton örtüklər və metal radiosiqnalı güclü zəiflədir — hər mərtəbəyə və ya qalın divarın arxasına retranslyator qoyun.
- Cihaz hər detektorla rabitəni və batareyaların yüklənməsini izləməlidir: rabitənin itməsi — «Nasazlıq».
- Radiokanallı sistemlərə tələblər naqillilərlə eynidir: zonalar, detektorların sayı, xəbərdarlıq, ehtiyat qidalanma.
Kabel, çəkiliş, qidalanma
- Kabel — SP 6.13130 və layihəyə görə. Yanğın zamanı işləməli olan xətlər (xəbərdarlıq, idarəetmə, idarəetmə çıxışları olan ünvanlı xətlər) — nq(A)-FRLS / nq(A)-FRHF tipli yanğına davamlı kabellə. Şleyflər — yanmanı yaymayan kabellə (nq(A)-LS / HF).
- Çəkiliş — güc və işıqlandırma xətlərindən ayrı, eyni novda və eyni boruda yox. Yanğına davamlı xətlər — yalnız yanğına davamlı bərkidicilərlə (metal skobalar və klipslər).
- Maneələr. Yalançı həyəcana qarşı — ekranlı kabel və ya cütləri bir-birinə sarınmış kabel (b. 6.5.1), xüsusən tezlik çeviricilərinin və güc kabellərinin yanında.
- Ehtiyat qidalanma — cihazın və qida bloklarının akkumulyatorları. Növbətçi və həyəcan rejimində iş vaxtını SP 6.13130 və layihə müəyyən edir; AKB-nin tutumu növbətçi və həyəcan rejimlərinin cərəyanlarına görə ehtiyatla hesablanır.
Sistemin növbətçi cərəyanı: 0,25 A × 24 saat = 6,0 A·s
Həyəcan: 1,2 A × 1 saat = 1,2 A·s
Cəmi 7,2 A·s × 1,25 (ehtiyat) ≈ 9 A·s → AKB 12 V 9 A·s
İş vaxtı (burada — 24 saat + 1 saat) nümunədir; dəyərləri layihədən götürün.
Yoxlama və təhvil
- Xətləri ölçün cihazı qoşmazdan əvvəl: naqillər arasında və torpağa izolyasiya müqaviməti, şleyfin müqaviməti, qırılma yoxdurmu.
- Hər detektoru yoxlayın: tüstü detektorunu — tüstü imitasiya aerozolu ilə, istilik detektorunu — termofenlə, düyməni — açarla. Cihazda düzgün zona və ya ünvan olduğunu yoxlayın.
- Nasazlıqları yoxlayın: detektoru bazadan çıxarın, şleyfi qırın — cihaz «Nasazlıq» göstərməlidir.
- Xəbərdarlıq: bütün otaqlarda sirenaların eşidilməsi, «Çıxış» lövhələri yanır.
- İdarəetmə: ventilyasiyanın söndürülməsi, qapıların kilidinin açılması, liftlər, siqnalın pulta ötürülməsi.
- Ehtiyat qidalanma: şəbəkəni söndürün — sistem AKB-dən işləyir.
- Sənədlər: ünvanlar və zonalarla icra sxemi, sınaq aktı, avadanlığın pasportları, jurnal.
Tipik quraşdırma səhvləri
| Səhv | Nəyə gətirir | Düzgünü |
|---|---|---|
| Şleyfin «ulduz» şaxələnməsi | cihaz qolun qırılmasını görmür | hər bazada naqilin girişi və çıxışı |
| Sonluq rezistoru cihazda | şleyfin qırılmasına nəzarət olunmur | şleyfin son bazasında |
| Detektor divara 0,5 m-dən yaxın və ya ventilyasiyanın yanında | tüstü çatmır, yalançı həyəcan | divarlardan ≥ 0,5 m, sorucudan ≥ 1 m |
| Otaqda bir ünvansız detektor | b. 6.6.1-in pozulması | iki ünvansız və ya bir ünvanlı |
| İzolyatorsuz halqa | bir qısaqapanma — bütün xətt | izolyatorlar: ≤ 24 detektor, ≤ 1 düymə, 1 zona |
| Yanğın kabeli güc kabeli ilə bir novda | maneələr, yanğında zədələnmə | ayrı çəkiliş |
| Yanğına davamlı xətdə plastik xamutlar | yanğında xətt düşür | metal yanğına davamlı bərkidici |
| Təmirdən sonra detektorlardan qoruyucu qapaqlar çıxarılmayıb | sistem «kor»dur | təhvildə qapaqları çıxarın, tüstü ilə yoxlayın |
TELCON-un xüsusi lisenziyası
Azərbaycan Respublikasının İqtisadiyyat Nazirliyi, № EL-922/2023, 27.11.2023: yanğından mühafizə sistemlərinin və vasitələrinin quraşdırılması, texniki xidməti və təmiri.
Tam açmaq üçün lisenziyanın üzərinə basın.
Tez-tez verilən suallar
Sonluq və əlavə rezistorların nominallarını haradan götürmək?
Yalnız cihazın pasportundan — müxtəlif istehsalçılarda fərqlidir. Səhv nominal = daimi «Nasazlıq» və ya buraxılmış «Yanğın».
Detektoru divara qoymaq olarmı?
Bəli, tavana qoymaq mümkün deyilsə: küncə və tavana 100 mm-dən yaxın deyil (b. 6.6.9), bu zaman radius və məsafələrə dair bütün digər tələblərə əməl olunur.
Asma tavanın arxasını qorumaq lazımdırmı?
Orada kabellər və yanar materiallar varsa — bəli, bu ayrıca zonadır (b. 6.3.3). 1,7 m-dən az hündürlükdə radiusu 1,5 dəfə artırmaq olar (b. 6.6.41).
Bir şleyfdə neçə detektor ola bilər?
Məhdudiyyət — şleyfin cərəyanına (cihazın pasportu) və «bir nasazlıq — 24-dən çox detektor və birdən çox zona deyil» qaydasına görədir (b. 6.3.5).
Köhnə SP 5.13130 normalarını nə əvəz edir?
SP 5.13130.2009 SP 484.1311500.2020 və SP 486.1311500.2020 ilə əvəz olunub. Əsas fərq — detektora düşən sahə əvəzinə R radiusu və A, B, C alqoritmləri.
Tavanın hündürlüyü 12 m-dən çoxdursa, nə etmək?
Nöqtəvi tüstü detektorları uyğun deyil: xətti tüstü — 21 m-ə qədər (b. 6.6.18), aspirasiyalı — 30 m-ə qədər (b. 6.6.23) və ya alov detektorları.
Layihə və ya avadanlıqla kömək lazımdır?
Obyektə cihaz və detektorlar seçək, hesablama və sxemlə kömək edək. TELCON yanğından mühafizə sistemlərinin quraşdırılmasını və xidmətini İqtisadiyyat Nazirliyinin № EL-922/2023 xüsusi lisenziyası ilə həyata keçirir. Bakıda və Azərbaycanın regionlarında işləyirik.
Mənbə: SP 484.1311500.2020, 1 nömrəli dəyişikliklə (Rusiya FHN-nin 27.03.2025 tarixli 252 nömrəli əmri). Məqalə yaddaşdır, layihəni əvəz etmir.
